Kültür, Spor, Tarih

Buz Pateni

BUZ PATENİ
“…Kuzeyde şehrin duvarlarını ıslatan büyük bataklık donduğunda pek çok genç bey ve hanım, buz üzerinde oynamaya çıkıyor; bazıları olabildiğince geniş adımlarla hafifçe kayarak yürürken bazıları ayaklarına, ökçelerinin altına kemikler bağlayarak küçük bir sopanın yardımıyla tıpkı bir kuşun havada süzülüşü ya da yayından fırlamış bir ok gibi hızlıca kayıyorlar.”
William Fitzstephen, 12. Yüzyıl
Bugün buz pateni dediğimizde genellikle akıllara buz üzerinde dans eden güzel, zarif erkek ve kadınlar gelse de aslında buz pateni, eğlence için değil hayatta kalabilmek için bulunmuştu: Buz pateni, insan gücüyle çalışan en eski ulaşım aracıdır. Hayvan kemiklerinden yapılan en eski patenler; İskandinavya, Rusya, İsviçre ve civarında bulundu. Bunlardan bazılarının tarihi, M.Ö. 3000 yılına kadar gidiyor. Bu antik artifaktların geniş bir alana yayılmış olması, arkeologların buz pateninin tam olarak ilk defa nerede ortaya çıktığını bulmasını güçleştiriyorsa da dünyaya nasıl yayıldığını biliyorlar.

14. yüzyılda Hollandalılar, deri bağcıklarla ayakkabılarına bağladıkları düz demir tabanlara sahip, ahşap platform patenler kullanıyorlardı. O zamanın buz pateni, bugünkünden çok farklıydı. 1500’lü yılların gravürleri, hayvan kemiğinden patenler ve sopalar vasıtasıyla insanların buz üzerinde hız aldıklarını gösteriyor. Hollandalılar, bunu bir adım daha ileri götürerek patenlere iki tarafı keskin uçlu, ince uzun metal bıçaklar eklediler. Bu teknik, patencinin kendi ayağıyla buz üzerinde itiş sağlayarak kayabilmesini sağladı. 16. yüzyıl sonlarına gelindiğinde Hollanda’nın kanalları üzerinde, köyler arasında patenle kaymak sadece kullanışlı bir ulaşım aracı olmanın yanında Hollandalılar için keyifli bir aktivite haline geldi.

Büyük ihtimalle buz pateninin ve diğer kış ulaşım yolları ve eğlencelerinin gelişiminde “Küçük Buz Çağı’nın” büyük bir rolü var. Bu uzun süren soğuk hava şartları, 14. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar Avrupa’nın pek çok yerinde etkisini gösterdi. Soğuk kışlar, Kuzey Avrupa ve Kuzey Amerika’nın sularının sürekli kar yağışıyla kaplanıp donmasına neden oldu. Buz pateninin Hollanda’da yükselen bir trend haline gelmesinde bölgenin coğrafi şartlarının da büyük etkisi olmuştur. Oldukça düz topografyası ve her kış donan sayısız nehirleri ve kanalları, buz pateni yapmak için harika bir fırsattı. Sonuç olarak, Hollandalı ustaların pek çok resminde görüldüğü gibi Hollanda’da ve Britanya’da her sınıf insan, buzda kaymaya başladı. Ünlü günlük yazarları Samuel Pepys ve John Evelyn, 1662 kışında Londra’daki St. James Parkı’ndaki kanalda nasıl buzda kayıldığını tarif ediyor. Avrupa’nın diğer yerlerinde ise genellikle üst sınıf insanlar buzda kayıyordu.

Hollanda ve İngiltere dışında organize hız yarışları, 19. yüzyılda başladı. Norveç buz pateni kulüpleri, 1863 yılında başlayarak bugün “Oslo” olarak bilinen Christiania’da yarışmalar düzenlediler. 1889’da ev sahibi ülkenin patencilerinin yanında Rusya, Amerika ve İngiltere’den gelen buz patencileriyle ilk “dünya” şampiyonası, Amsterdam’da organize edildi. 19. yüzyılın ortalarında, Avrupa ve Kuzey Amerika’da bir buz pateni patlaması yaşandı. Amerika’daki ilk buz pateni kulübü, 1849 yılının Aralık ayında Philadelphia’da kuruldu ve her sınıftan insan, New York’un Central Park’ında kaydı. Hız pateni yarışları, Kanada’nın kış hayatının bir parçası haline geldi.

Patenlerle yarış yapmak, Avrupa ve Kuzey Amerika’da popüler bir yarış haline gelirken 1700’lerin Britanya’sında yeni bir yarışma formu ortaya çıktı
Bu yarışmada patenciler, buz üzerinde belli figür şekillerini takip edebilme yeteneklerine göre puan alıyorlardı. Bu akım, hareketlerini müzikle birlikte dansa dönüştüren Jackson Haines ile yeni bir gelişme yaşadı. Bu buz pateni formu, ABD’de çok tutulmadıysa da Haines’in Avusturya, Viyana’da düzenlediği gösteri ilgi topladı. Haines’in başlattığı bu yeni akım, zamanla bugün bildiğimiz “artistik buz pateni” haline geldi.

Olimpiyatlarda buz pateni, Londra’da 1908 yılında düzenlenen Yaz Olimpiyatları’na artistik buz pateninin dahil edilmesiyle başladı. Fransa, Chamonix’de 1914 yılında gerçekleştirilen ilk kış olimpiyatlarında hem hız hem de artistik buz pateni yarışmaları gerçekleştirildi. Kış olimpiyatlarının en eski sporu olan artistik buz pateni, bugün güçlü bir hayran kitlesine sahip. Artistik buz pateni, her yıl insanları dışarı çıkıp bir buz pateni pisti aramaya iten yeni yıldızlar sunuyor. Kim Yu Na, 2010 Vancouver Olimpiyatları’nda aldığı altın madalya ile hala bayanlar artistik buz pateninde serbest paten ve toplam puanda dünya rekorunu elinde tutuyor. 2014 Sochi Kış Olimpiyatları’nda ise Adelina Sotnikova, Kim Yu Na’nın rekorunu kıramasa da bayanlar artistik buz pateni yarışmasının altın madalyasına hak kazandı.

Londra, New York, Budapeşte ve Avrupa’daki daha pek çok şehir hala açık hava buz pateni pistlerine sahip. Aileniz veya arkadaşlarınızla güzel vakit geçirebileceğiniz bu güzel yerlerden bazıları arasında Londra’da Somerset House veya Doğal Tarih Müzesi, New York’ta Central Park, Budapeşte’de City Park, Finlandiya’da Helsinki Buz Parkı sayılabilir.


Hendrick Avercamp, Amsterdam, Buz Patencileriyle Kış Manzarası, 1608 civarı.

PAYLAŞ

EDİTÖRÜN SEÇİMİ

Lamborghini Speaker
Alışveris

Lamborghini Speaker

Lamborghini Speaker by iXOOST iXOOST, Lamborghini Aventador’dan esinlenerek Bluetooth’lu bu harika ses sistemini ortaya çıkardı. Karbonfiber dış kasadan yapılan hoparlörü…

DEVAMINI OKU